ኤች አይ ቪ ምንድን ነው?
ኤች አይ ቪ ፣ ወይም የሰው የበሽታ መከላከያ ቫይረስ ፣ ኤድስን የሚያመጣ ቫይረስ ነው (የበሽታ መከላከያ እጥረት ሲንድሮም)። ኤች አይ ቪ በግብረ ሥጋ ግንኙነት ወቅት፣ መርፌዎችን በመጋራት፣ ወይም በእርግዝና ወቅት፣ በወሊድ ጊዜ ወይም ጡት በማጥባት ሊተላለፍ ይችላል።
ኤችአይቪ ኢንፌክሽንን ለመከላከል ጠቃሚ የሆነውን የነጭ የደም ሴል ሲዲ4+ ቲ ሴሎችን በማጥፋት በሽታን የመከላከል አቅምን ያዳክማል። የእነዚህ ሴሎች መጥፋት ማለት ከኤችአይቪ ጋር የሚኖሩ ሰዎች ለሌሎች ኢንፌክሽኖች እና በሽታዎች የበለጠ ተጋላጭ ናቸው ማለት ነው ።
ዛሬ ውጤታማ የፀረ-ኤችአይቪ መድሐኒቶች ኤችአይቪ ያለባቸው ሰዎች ረጅም እና ጤናማ ህይወት እንዲመሩ ያስችላቸዋል. እንደታዘዘው በሚወሰዱበት ጊዜ እነዚህ ዕለታዊ መድሃኒቶች ፀረ ኤችአይቪ ቴራፒ (ART) የሚባሉት በደም ውስጥ ያለውን የቫይረስ መጠን በጣም ዝቅተኛ በሆነ ደረጃ በመጨፍለቅ በመደበኛ ምርመራዎች የማይታወቅ ነው።
ኤች አይ ቪ እና ኤድስ ያለባቸው ሰዎች ለአእምሮ መታወክ የበለጠ ተጋላጭ የሆኑት ለምንድነው?
እንደ ኤች አይ ቪ ካሉ ከባድ ሕመም ወይም ሁኔታ ጋር አብሮ ከመኖር ጋር ተያይዞ የሚፈጠረው ጭንቀት የአንድን ሰው የአእምሮ ጤንነት ሊጎዳ ይችላል። ኤችአይቪ ያለባቸው ሰዎች የስሜት፣ የጭንቀት እና የአስተሳሰብ መዛባት የመፈጠር እድላቸው ከፍ ያለ ነው። ለምሳሌ የመንፈስ ጭንቀት በኤች አይ ቪ የተያዙ ሰዎች ከሚያጋጥሟቸው በጣም የተለመዱ የአእምሮ ጤና ሁኔታዎች አንዱ ነው።
የአእምሮ ሕመሞች ሊታከሙ እንደሚችሉ ማስታወስ አስፈላጊ ነው. የአእምሮ ችግር ያለባቸው ሰዎች ማገገም ይችላሉ።
ኤች አይ ቪ እና ተዛማጅ ኢንፌክሽኖች አእምሮን እና ቀሪውን የነርቭ ሥርዓትን ሊጎዱ ይችላሉ። ይህ አንድ ሰው አስተሳሰብን እና ባህሪን ሊለውጥ ይችላል። እንዲሁም ኤችአይቪን ለማከም የሚያገለግሉ አንዳንድ መድሃኒቶች የአንድን ሰው የአእምሮ ጤንነት የሚጎዱ የጎንዮሽ ጉዳቶች ሊኖራቸው ይችላል።
ለማንኛውም ሰው ለአእምሮ ጤና ችግሮች አስተዋጽኦ የሚያደርጉ ሁኔታዎች፡-
- የአእምሮ ጤና አገልግሎት የማግኘት ችግር አለብህ
- የማህበራዊ ድጋፍ ማጣት ፣ መገለልን ያስከትላል
- ሥራ ማጣት ወይም በሥራ ላይ ስለመቻል መጨነቅ
- ግንኙነቶችን ማጣት ወይም የሚወዱትን ሞትን ጨምሮ ኪሳራን መቋቋም
በተጨማሪም፣ ኤችአይቪ ያለባቸው ሰዎች በአእምሮ ጤንነታቸው ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ የሚያሳድሩ ሁኔታዎችን ሊያጋጥማቸው ይችላል፣ ለምሳሌ፡-
- ስለ ኤችአይቪ ምርመራ ለሌሎች መንገር ያስፈልጋል
- የኤችአይቪ መድሃኒቶችን እና ህክምናን ማስተዳደር
- ከኤችአይቪ/ኤድስ ጋር የተያያዘ መገለልና መድልዎ መጋፈጥ
ከኤችአይቪ ጋር መኖር የአእምሮ ጤናን እንዴት እንደሚጎዳ መረዳት እና ምን አይነት ሀብቶች እንዳሉ ማወቅ ሰዎች አጠቃላይ ጤንነታቸውን እና ደህንነታቸውን እንዲቆጣጠሩ ቀላል ያደርገዋል።
በኤችአይቪ ምን ሌሎች ችግሮች ሊከሰቱ ይችላሉ?
ኤች አይ ቪ በሰውነት ውስጥ ከፍተኛ የሆነ እብጠት ያስከትላል. ይህ እብጠት ማዕከላዊውን የነርቭ ሥርዓትን የሚፈጥሩትን የጀርባ አጥንት እና አንጎል በመጉዳት የነርቭ ችግሮች ሊያስከትል ይችላል.
ምንም እንኳን ውጤታማ አርት ቢኖረውም, ኤችአይቪ ያለባቸው ሰዎች አሁንም ከኤችአይቪ ጋር በተያያዙ የማዕከላዊው የነርቭ ሥርዓት በሽታዎች የተጋለጡ ናቸው. እነዚህ በሽታዎች ነርቭ (የነርቭ ሥርዓትን የሚነኩ) ወይም ኒውሮኮግኒቲቭ (የእውቀት ወይም የአዕምሮ ሂደትን የሚጎዱ) ሊሆኑ ይችላሉ.
እንደ የመርሳት በሽታ፣ የአንጎል መከሰት እና ኤንሰፍላይትስ (የአንጎል እብጠት) ያሉ ከባድ የነርቭ እክሎች ART በሚጠቀሙ ሰዎች ላይ በኤችአይቪ ካለባቸው ሰዎች ጋር ሲነፃፀሩ በጣም አናሳ ነው። ይሁን እንጂ አሁንም ከኤችአይቪ ጋር የተዛመዱ የማዕከላዊው የነርቭ ሥርዓት በሽታዎች በጣም ከባድ የሆኑ ቅርጾች አሉ.
ተመራማሪዎች ኤችአይቪ በማዕከላዊው የነርቭ ሥርዓት ላይ እንዴት እንደሚጎዳ በተሻለ ለመረዳት እየሰሩ ነው። ይህ መረጃ ኤችአይቪ ያለባቸውን ሰዎች ሕይወት ለማሻሻል አዳዲስ ሕክምናዎችን ለማዘጋጀት ይረዳል። በማዕከላዊው የነርቭ ሥርዓት ውስጥ የትኛዎቹ የሕዋሳት ዓይነቶች በኤችአይቪ ኢንፌክሽኑ ያነጣጠሩ እንደሆኑ እና እነዚህ ሴሎች እንዴት እንደተጎዱ መረዳት ኤችአይቪን ለመከላከል፣ ለማከም እና ለማከም የሚደረገውን ጥረት ለመቅረጽ ይረዳል።
የምርምር ጥረቶች ኤች አይ ቪ በሰውነት ውስጥ ባሉ አንዳንድ ሕብረ ሕዋሶች ውስጥ ለምን ማስወገድ ከባድ እንደሆነ እና በእነዚያ ህዋሶች ላይ የበለጠ ውጤታማ ሊሆኑ የሚችሉትን ዘዴዎች በመረዳት ላይ ያተኩራሉ።
ኤችአይቪ ያለባቸው ሰዎች የአእምሮ ጤናቸውን እንዴት ማሻሻል ይችላሉ?
ምርጡን የጤና ውጤቶችን ለማግኘት የኤችአይቪ ሕክምና በተቻለ ፍጥነት መጀመር እንዳለበት ጥናቶች ያሳያሉ። እንደ የጤና እንክብካቤ አቅራቢው የታዘዙ መድሃኒቶችን መውሰድን የመሳሰሉ የሕክምና እቅድን መከተል ቫይረሱን ለመቆጣጠር እና ለማፈን ወሳኝ ነው።
የሕክምና ዕቅዱን መከተል አስቸጋሪ ሊሆን ይችላል, ነገር ግን የሕክምና ዕቅድን መከተል, መደበኛ አሰራርን መፍጠር, ማንቂያ ማዘጋጀት እና የማስታወሻ መተግበሪያን በስማርትፎን ላይ ማውረድ የመሳሰሉ ስልቶች አሉ .
ART መጀመር የአእምሮ ጤናን በተለያዩ መንገዶች ሊጎዳ ይችላል። አንዳንድ ጊዜ ART ጭንቀትን ያስወግዳል ምክንያቱም እራስዎን እንደሚንከባከቡ ማወቅ የደህንነት ስሜት ሊሰጥ ይችላል. ይሁን እንጂ እንደ ኤች አይ ቪ ካሉ ሥር የሰደዱ በሽታዎች ጋር የመኖር እውነታን መቋቋም ፈታኝ ሊሆን ይችላል. በተጨማሪም አንዳንድ የፀረ-ኤችአይቪ መድሃኒቶች የመንፈስ ጭንቀት, ጭንቀት እና እንቅልፍ ማጣት ምልክቶች ሊያስከትሉ እና አንዳንድ የአእምሮ ጤና ጉዳዮችን ሊያባብሱ ይችላሉ.
በነዚህ ምክንያቶች፣ ኤችአይቪ ያለባቸው ሰዎች ART ከመጀመራቸው በፊት ከጤና እንክብካቤ አቅራቢ ጋር ስለ አእምሯዊ ጤንነታቸው መነጋገር አስፈላጊ ነው። እነዚህ ምልልሶች በሕክምናው ጊዜ ሁሉ መቀጠል አለባቸው.
በኤች አይ ቪ የተያዙ ሰዎች በአእምሮ ጤንነታቸው ላይ ስለሚደረጉ ማናቸውም ለውጦች፣ እንደ አስተሳሰብ ወይም ስለ ራሳቸው እና ስለ ህይወታቸው ምን እንደሚሰማቸው ከአገልግሎት ሰጪቸው ጋር መነጋገር አለባቸው። ኤችአይቪ ያለባቸው ሰዎች ማንኛውንም አልኮል ወይም ንጥረ ነገር ከአገልግሎት ሰጪቸው ጋር መወያየት አለባቸው።
ኤች አይ ቪ የተያዙ ሰዎች ስለማንኛውም ከሀኪም የሚገዙ ወይም የታዘዙ መድሃኒቶች ማንኛውንም የአእምሮ ጤና መድሃኒቶችን ጨምሮ ለጤና እንክብካቤ ሰጪዎቻቸው መንገር አለባቸው ምክንያቱም ከእነዚህ መድሃኒቶች አንዳንዶቹ ከፀረ-ኤችአይቪ መድሃኒቶች ጋር ሊገናኙ ይችላሉ. ስለ አእምሮ ጤናዎ ከጤና እንክብካቤ አቅራቢ ጋር ለመነጋገር ጠቃሚ ምክሮችን ይማሩ።
አንድ ጥናት ይቀላቀሉ
ክሊኒካዊ ሙከራዎች የአእምሮ ሕመሞችን ጨምሮ በሽታዎችን እና ሁኔታዎችን ለመከላከል፣ ለመለየት ወይም ለማከም አዳዲስ መንገዶችን የሚመለከቱ የምርምር ጥናቶች ናቸው። የክሊኒካዊ ሙከራዎች ግብ አዲስ ምርመራ ወይም ህክምና እንደሚሰራ እና ደህንነቱ የተጠበቀ መሆኑን ማረጋገጥ ነው።
ምንም እንኳን የግለሰብ ተሳታፊዎች የክሊኒካዊ ሙከራ አካል በመሆን ሊጠቅሙ ቢችሉም ተሳታፊዎቹ የክሊኒካዊ ሙከራው ዋና ዓላማ አዲስ ሳይንሳዊ እውቀትን ማግኘት በመሆኑ ሌሎችን ወደፊት በተሻለ ሁኔታ እንዲረዱ ማወቅ አለባቸው።
በNIMH እና በሀገሪቱ ዙሪያ ያሉ ተመራማሪዎች ከበሽተኞች እና ጤናማ በጎ ፈቃደኞች ጋር ብዙ ጥናቶችን ያካሂዳሉ። ከአመታት በፊት በተደረጉት ክሊኒካዊ ሙከራዎች ምክንያት ዛሬ አዲስ እና የተሻሉ የሕክምና አማራጮች አሉን።
የነገዎቹ የህክምና ግኝቶች አካል ይሁኑ። ስለ ክሊኒካዊ ሙከራዎች፣ ጥቅሞቻቸው እና ስጋቶቻቸው፣ እና አንዱ ለእርስዎ ትክክል ከሆነ የጤና እንክብካቤ አቅራቢዎን ያነጋግሩ።
የበለጠ ለማወቅ ወይም ጥናት ለማግኘት፣ ይጎብኙ፡-
- የNIMH ክሊኒካል ሙከራዎች ድረ-ገጽ ፡ በክሊኒካዊ ሙከራዎች ውስጥ ስለመሳተፍ መረጃ
- ClinicalTrials.gov፡ ኤችአይቪ/ኤድስ እና ድብርት ፡ በብሔራዊ የጤና ተቋማት (NIH) የገንዘብ ድጋፍ የሚደረጉ ክሊኒካዊ ሙከራዎች ዝርዝር በመላ አገሪቱ እየተካሄደ ነው።
- ጥናትን ይቀላቀሉ፡ አዋቂዎች – የኤችአይቪ/ኤድስ ጉዳዮች ፡ በቤተሳይዳ፣ ኤምዲ በሚገኘው NIH ካምፓስ ላይ እየተካሄዱ ያሉ ጥናቶች ዝርዝር
This post is also available in:
English (እንግሊዝኛ)
